قرآنیان

وبگاه تحلیلی

قرآنیان

وبگاه تحلیلی

قرآنیان

﴿بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ، ...وَمَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِکَ هُمُ الْکَافِرُونَ؛ به نام خدای مهرگستر مهربان، ...و کسانی که به آنچه خدا نازل کرده است حکم نکنند، آنانند که کافرند.﴾ (مائده، 44)
قرآن، این آخرین وحی خدای تبارک و تعالی و بزرگ یادگار حضرت خاتم الأنبیاء محمد مصطفی (صلی الله علیه وآله)، یگانه کتاب کامل و جامع دربارۀ معارف دین اسلام است که دلالاتش برای هر کسی در حد خودش روشن است. بنابراین، قرآن فقط کتابی برای داخل طاقچه‌ها نیست بلکه کتابی برای دانستن سبک زندگی است. قرآن کتابی محدود به بالای سر مردگان نیست بلکه کتابی کامل در زمینۀ عقاید، احکام و اخلاق است.
تأکید می‌شود کامل، جامع و روشن بودن معارف قرآن تضادی ندارد با پذیرش سنت پیامبر و اهل بیت (علیهم السلام) که توسط راویان حدیث به مراجع و علمای دین اسلام رسیده است؛ بلکه به واسطۀ آیاتی همچون آیات اطاعت و وارثون، هر کسی ادعای قرآنی بودن دارد باید از سنت نیز پیروی کند هرچند خود سنت مرتبه‌ای از معارف قرآن است و چیزی جدای از قرآن نیست منتها چون کشف این مرتبۀ والا از معارف قرآن در اختصاص معصومین (علیهم السلام) است ما غیرمعصومان علاوه بر خود قرآن کریم به معصومان (علیهم السلام) نیز نیازمندیم. اگرچه سنت باید قطعی باشد و هر حدیثی قابل قبول نیست؛ به عبارت دیگر، احادیث جعلی که خلاف قرآن یا هر علم مطلقی هستند هرگز قابل قبول نیستند.
گفتنی است هرچند وبگاه قرآنیان مستقل است اما این وبگاه بیشتر متأثر از نظرات مرجع دینی اتقای قرآن‌محور، آیت‌الله العظمی دکتر محمد صادقی تهرانی است.

آیت‌الله العظمی سید کمال حیدری (مد ظله العالی)

آیت‌الله العظمی سید کمال حیدری (مد ظله العالی) در سلسله مباحث «روش فهم دین»، نقدی بر روش اصولیون در مواجهۀ با قرآن دارند که انصافاً باید اذعان کرد اساسی‌ترین انتقاد قرآنی را به روش استنباط قریب به اتفاق مراجع تقلید کرده‌اند. در ادامه، این نقد آیت‌الله العظمی حیدری (مد ظله العالی) به نقل از کانال تلگرام رسمی ایشان آمده است.

یک مطلبی باید دربارۀ روش اصولیون خودمان عرض کنم و آن اینکه شیوۀ علمای اصول ما هم ذیل فرضیۀ انحصار فهم دین به روایات قرار می‌گیرد، با این تفاوت که اخباری‌ها به عنوان یک مبنا، اعتبار قرآن را از اساس زیر سؤال می‌برند و رجوع مستقیم به آن و تلاش برای فهم قرآن بدون واسطه قرار دادن روایات را جایز نمی‌دانند، اما اصولیون اگرچه - بر خلاف اخباریون - از حیث نظری ظواهر قرآن را معتبر و حجّت می‌دانند و مراجعۀ به آن بدون استمداد از احادیث را ممکن و جایز می‌شمارند و باب بحث و نقد روی روایات را هم به روی خود گشوده می‌بینند، اما در عمل جز در مبحث تعادل و تراجیح - آنجا که بین دو روایت تعارض پیش می‌آید - رجوع به قرآن را به عنوان اولین و مهم‌ترین معیار اخذ و طرد روایات، ضروری نمی‌دانند! یعنی این‌طور نیست که از دیدگاه اصولیون، قبل از عمل به هر روایت، لازم باشد در ابتدا این احادیث به قرآن عرضه شوند و پس از ارزیابی آن‌ها و بررسی اجتهادیِ تطابق یا عدم تطابقشان با قرآن، مورد پذیرش و عمل قرار گیرند.

در علم اصول برای رفع تعارض روایات، ارجاع به قرآن به مثابۀ آخرین ملاک مطرح است نه اولین معیار! در کتاب‌های فقهی و اصولی ما در آغاز هر موضوع، اصلاً آیات قرآن مطرح نمی‌شوند تا ابتدا به نحو علمی و اجتهادی دربارۀ آن‌ها بحث و تدقیق شود و کلیاتِ قرآنی مبحث مورد نظر روشن شود، بلکه مباحث فقهی ما با روایت شروع شده و با روایت هم ختم می‌شوند. از نظر ما این یک نوع «رجوع صوری» و حداقلی به قرآن است که در عمل، تفاوت چندانی با روش اخباریون ندارد! چون در آثار فقهی و اصولیِ هیچ‌یک از این دو گروه از علمای شیعه، قرآن محوریت و اصالت ندارد و کار عمیق اجتهادی روی آن‌ها صورت نمی‌گیرد. به عنوان یک نمونه می‌توان روش ورود شیخ انصاری (رحمة الله علیه) به بحث «بیع» در کتاب «مکاسب» را مورد ملاحظه قرار داد.

سؤالی که دربارۀ روش استنباطی شیخ اعظم مطرح می‌شود این است که آیا وی بحث مکاسب محرّمۀ خود را با آیات قرآنی و بحث اجتهادی پیرامون آن‌ها شروع می‌کند یا اینکه در ابتدا برای ما روایت «تحف العقول» را می‌خواند؟! با اینکه خود این فقیه عظیم الشأن نیز به خوبی می‌داند سند آن هم ضعیف است! اما تبرّکاً بدان استناد می‌کند.

استاد ما مرحوم آیت‌الله میرزاجواد آقا تبریزی (رضوان الله علیه) می‌فرمود: «اگر بنا به تبرّک هم بوده باشد، باید به آیات قرآن تمسّک می‌شد نه روایت ضعیف السند!».

مگر ما معتقد نیستیم که اصل و ریشۀ تمام مباحث به نحو کلّی در قرآن آمده است؟ آیا خطوط کلّی «بیع» در قرآن مطرح شده یا نه؟ اگر مطرح شده، پس چرا شیخ انصاری (رحمة الله علیه) هیچ اشاره‌ای به آن‌ها نمی‌کند و عملیات اجتهادی و بررسی‌های دقیق و موشکافانۀ علمی خود را روی آیات قرآنی پیاده نمی‌کند و مستقیم می‌رود سراغ روایات؟! این شیوه چیزی نیست جز همان اعتقاد به اصل بودن روایات در شناخت مباحث دینی در عمل.

به همین دلیل است که مسألۀ عرضۀ احادیث بر قرآن تنها در بحث تعارض ادلّه مطرح شده است؛ یعنی فقط هر جا که بین روایات تعارضی درگرفت، آن‌ها را به قرآن عرضه کنیم؛ یعنی این‌طور نیست که فقها و اصولیون ما در هر بحثی که می‌خواهند وارد شوند، اول آیات قرآنی مربوطه را طرح کنند و پیرامون آن‌ها بحث علمی و اجتهادی کنند و سپس سراغ روایات بروند، و وقتی هم که قرار شد از احادیث استفاده کنند، قبل از عمل به آن‌ها میزان تطابقشان با قرآن را بسنجند و فقط در صورت همسو بودن با محتوای آیات قرآن، روایات مذکور را در فرایند استنباطی خود داخل کنند. مثلاً شما در کتاب‌های فقهی نمی‌بینید که مؤلف آن وقتی می‌خواهد «کتاب الحج» را طرح و تبیین کند، اول آیات مربوط به حج را بیاورد و دربارۀ آن‌ها بحث علمی‌کند تا مبانی و نگرش کلّی قرآن دربارۀ حج را به دست بیاورد و در ادامه احادیثی که در آن زمینه وارد شده را بیان کند.

اگر خطوط کلّی مباحث حج از منظر قرآن روشن شد، در گام بعدی - صرف نظر از سند روایات - می‌توان محتوای آن‌ها را با مبانی قرآنیِ به دست آمده سنجید و ارزیابی کرد. یک چنین منطق و روشی اصلاً بین فقها و اصولیون ما مطرح نیست، اگر کسی سراغ دارد خوشحال می‌شوم به بنده نشان بدهد! به عنوان مثال، شما کلّ «جواهر» و «التنقیح» آیت‌الله خویی را از ابتدا تا انتها مطالعه بفرمایید، اگر یک‌جا دیدید این روش اعمال شده است، بنده از شما می‌پذیرم!

پس عرض کردیم که علاوه بر اخباریون، اصولیون هم احادیث را اصل می‌دانند، با این تفاوت که در روش اصولی، ظاهر قرآن حجت و قابل فهم است و همچنین روایات مورد بحث و نقد قرار می‌گیرند، اما رجوع به قرآن جز در موارد تعارض روایات صورت نمی‌پذیرد. به بیان دیگر، آنچه که در مباحث فقهی غلبه دارد، روایات است نه قرآن، و نهایتاً اینکه به احادیث به طور گسترده عمل می‌شود پیش از آنکه تطابق یا عدم تطابق آن‌ها با قرآن مشخص و روشن شده باشد. ما این مرتبه از رجوع به قرآن را یک «رجوع صوری» و کم‌اثر می‌دانیم.

منبع: پایگاه قرآنیان